Sayfamızı Beğenin  

   
   
   

Sözcük Öbekleri

Kullanıcı Değerlemesi:  / 0
Kötüİyi 
Detaylar

SÖZCÜK ÖBEKLERİ 

 
 
Bir varlığı, bir kavramı, bir niteliği veya bir eylemi karşılamak için belirli kurallar içinde yapısında ve anlamında bir bütünlük bulunan, cümlede tek bir öğe olarak kullanılan sözcükler topluluğuna sözcük öbeği denir.
 
a) Sözcüklerin grup içindeki sıralanışları kurallıdır.
b) Sözcük öbekleri cümle içerisinde veya başka sözcük öbekleri içerisinde bir sözcük gibi görev yapar.
c)   Sözcük öbeklerinin sonuna getirilen ek, sondaki sözcüğe değil; grubun tamamına aittir.
 
1. İkileme Öbeği
 
Aralarında türlü anlam ilgileri bulunan iki sözcüğün bir araya gelerek ortak bir anlam ve görev kazanmasıyla oluşur.
 
§        Tekrar grupları, cümle ve kelime grupları içinde isim, sıfat veya zarf görevleriyle kullanılır.
 
Çocuk yatak odasına mışıl mışıl uyuyordu.  (zarf)
Çoluk çocuk kış ortasında sokakta kaldılar. (isim)
Kendine dayalı döşeli bir ev bulmuş. (sıfat)
 
  • Bu grupta, iki unsur arasına bir ek veya edat girebilir.
 
Zengin mi zengin biriyle tanışmış.
Araba da araba diye tutturdu.
 
  • İkilemeler cümlenin her öğesi olabilir.
 
Adam malını mülkünü gariban bir adama bırakmış. (nesne)
Böyle sözler çoluk çocuğa söylenir mi? (dolaylı tümleç)
Öğrenciler gece gündüz ders çalışıyor. (zarf tümleci)
Bugün hava pırıl pırıldı. (yüklem)
El âlem bize ne der? (özne)
 
2. İsim Tamlaması Öbeği
 
Aralarında anlamca ilgi bulunan en az iki isim ya da isim görevinde kullanılmış sözcüğün oluşturduğu öbektir.
 
İnsanın aklı bazen durur. (özne)
Komşunun on aylık çocuğu hastalanmış. (özne)
Çocuğun tek başına okula gitmesine ben de karşıyım. (dolaylı tümleç)
Bu memlekette onun ismini kimse bilmiyor. (nesne)
Babam meşe dallarının gölgesinde oturuyordu. (dolaylı tümleç)
Onun en çok sevdiği Amasya elmasıydı. (yüklem)
 
3. Sıfat Tamlaması Grubu
       
        En az bir sıfat ve isimle kurulan tamlamadır.
 
Kütüphaneden kalın bir kitap aldı. (nesne)
O insanların hiçbirini daha önce görmedim.
Aralarındaki ilişkiyi kimse bilmiyordu. (nesne)
 
  • Bu tamlamada, bir sıfat birden fazla ismi niteleyebileceği gibi, bir isim birden
fazla sıfat tarafından da nitelenebilir.
 
Şanssız, yorgun, küsmüş insanların yanındayız.
Etrafında başarılı çocuklar, gençler, bilim adamları var.
 
4. Birleşik Öbekler – Birleşme Öbekleri
 
a) Birleşik İsim
 
        Bir nesneyi karşılamak üzere bir araya gelmiş, anlam ve yapıca kaynaşmış sözlerdir.
 
Hanımeli, sivrisinek, cankurtaran, mirasyedi, başhekim…
 
b) Birleşik Sıfat
 
Anlamca kaynaşmış, kurallı, hal ekleriyle öbekleşmiş olmak üzere gruplara ayrılır.
 
Boşboğaz (kadın)            mirasyedi (genç)
Külyutmaz (hoca)            düztaban (bekçi)
Anlamca kaynaşmış
 
Uzun boylu (çocuk)         lastiği patlak (kamyon)
Çirkin yazılı (defter)         sesi kısık (müdür)
Kurallı birleşik sıfat
 
c) Birleşik Fiil
 
Yardımcı eylemlerle yapılanlar, kurallı ve deyimleşmiş olmak üzere üçe ayrılır.
 
Tanıştığımıza memnun olduk.
Arkadaşların hepsini ikna ettik.
Gelirken bize telefon etmelisin.
Onu bu işe mecbur kıldık.
Yardımcı eylemle yapılan birleşik fiiller.
 
Bu sanatçı artık gözden düştü.
Denimden beri adama dil döküyorum.
Yaramazlık yapan çocuğun kulağını çekmiş.
Sınıftakilere göz kulak olacakmış.
Deyimleşmiş birleşik fiiller.
 
5. Edat Grubu
        Edatların kendinden önceki sözcüklerle kurduğu kelime gruplarıdır. Edat grubu cümlede sıfat, zarf veya isim olarak görev yapar. Ayrıca ek eylem alarak yüklem olabilir.
 
Ömrümüz rüzgâr gibi geçti. (zarf)
Bunların hepsini senin için yaptım. (zarf)
Kardeşime göre elbise bulamadık. (sıfat)
Yüreğimiz de yüzümüz gibidir. (yüklem)
Seninle yaşadım bütün bu güzellikleri. (zarf)
Akşama kadar bu parça çaldı radyoda. (zarf)
 
6. Bağlama Grubu
 
        Bağlaçlarla birbirine bağlanmış sözcüklerden oluşur.
 
Bu olanları ne annene ne babana söyleyeceksin. (dolaylı tümleç)
Hem kendini hem beni düşün biraz. (nesne)
Ahmet de Necip de bu etkinliğin içinde olmalı. (Özne)
Sevgi ve nefret kardeştir. (Özne)
 
7. Fiilimsi Grubu
 
Fiilimsilerin kendilerine bağlı sözcüklerle kurdukları kelime gruplarıdır.
 
Gelecek günlerin hesabını yapmamalıyız.
Araştırdığımız kitapların hiçbirinde adına rastlamadık.
Minicik dudakların gülüşünü unutamıyorum.
Sınav günü yaklaştıkça heyecan artıyor.
Onunla konuşurken elim ayağıma dolaşıyor.
Sahilde unutulmuş bir gül buldum gezerken.
 
8. Unvan Grubu
 
Bir şahıs ismiyle bir unvan veya akrabalık isminin oluşturduğu kelim grubudur.
 
Mustafa Kemal Paşa askeriyle görüştü.
Ali Efendi çiftlikten ayrıldı.
Mehmet Dayı bahçesine giren çocuklara hiç kızmıyor.
 
9. Ünlem Grubu
 
Bir ünlem ile bir isimden meydana gelen kelime gruplarıdır.
 
Ey, Türk Gençliği!
Hey arkadaşlar!
Bre yalan dünya!
 
10. Sayı Grubu
 
        Sayı grubu, büyük sayı, küçük sayı olmak üzere iki unsurdan yapılır.
 
Yüz elli üç koyun telef olmuş.
Bin altı yüz seksen kişi başvurmuş sınava.

Add comment


Security code
Refresh

   
   
Custom Search
   

Tüm hakları saklıdır. Site Adı Açıkca  belirtilerek , ve yazıya link verilerek  alıntı yapılabilir. Yazının izinsiz yada link verilmeksizin kopyalanması durumunda hukuki işlem yapılacaktır. Detaylı Bilgi için Kullanım ve Gizlilik Sözleşmesine Bakınız.Telif Hakkı olan mataryel bildirliği an yayından kaldırılacaktır.

                                     Copyright © 2012 calisma-kitabi.com

 

 

© calisma-kitabi.com