Sayfamızı Beğenin  

   
   
   

Kafiye ve Uyak Düzeni

Kullanıcı Değerlemesi:  / 6
Kötüİyi 
Detaylar

 KAFİYE

Kafiye, en az iki mısra sonunda. anlamı ayrı, yazılışı aynı iki sözcük arasındaki ses benzerliğidir.

Kafiyenin sağladığı hususlar şunlardır:

a) Her mısraın ahenkli bir duygu ile kesilmesini sağlar.

b) Kafiye şiirin akılda kolayca kalmasını temin eder.

c) Anlamca ilgisiz görünen mısraları kaynaştırır.

d) Yeni fikirlerin bulunmasına katkıda bulunur.

e) Şiire söyleyiş güzelliği kazandırır.

Kafiyenin şartları:

 

1-Mısra sonundaki sözlerin ses bakımından benzemesi, anlamın ayrı olması gerekir.

Yollarda kalan gözler

Yıllardır seni gözler

mısralarında birinci “gözler” gözün çoğul şeklidir; ikinci “gözler” ise gözlemekten geniş zamandır. Her ikisi de aynı anlama gelseydi redif olurdu.

D e r s i m i z . c o m

2- Kafiyeler kesinlikle rediften sonra gelmezler.

Vardım ki bağ ağlar, bağban ağlar

Sümbüller perişan, güller kan ağlar

“Bağban” ve “kan” kelimelerindeki -an sesi kafiye, ağlar kelimesi ise rediftir. Şayet şiir “... ağlar kan”, “... ağlar bağban” diye bitseydi -an sesi kafiye olur; fakat ağlar sözcüğü redif sayılmazdı.

 

3- Bir kelimenin redif olabilmesi için kendinden evvel mutlaka bir kafiyenin bulunması gerekir. Görevi ayrı olan bazı ekler kendinden önce kafiye olmadığı için -aslında redif oldukları halde- kafiye sayılır.

Sultan Murat ey dür gelsin göreyim

Nice kahramandır ben de bileyim

Mısralarındaki “gör-` ve “bil-” fiil köklerinde benzer ses yoktur. Aynı mısralardaki -eyim ekinin görevi aynı olduğu için rediftir; fakat kendinden önce kafiye bulunmadığı için kusurlu olarak kafiye sayılır. Ya da sadece -e sesi yarım kafiye sayılıp -yim redif kabul edilir. Bu konuda kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Halk edebiyatı sözlü olduğu için r ve l sesinin kulağa birbirine yakın gelmesinden kaynaklanan bu tür kafiyeler halk şiirinde görülen bir husustur. Boğazdan çıkışına göre aynı grupta yer alan sesler arasında çok az da olsa kafiyenin varlığından söz edebiliriz.

 

4- Halk edebiyatında kalın sesliler (a, ı, u, o) ile ince sesliler (e, i, ü, ö) kafiyele dirilmiş olabilir.

Bakmaz mısın Karac'oğlan halına

Garip bülbül konmuş gülün dalına

Kadrin bilmeyenler alır eline

Onun için eğri biter menevşe (Karac'oğlan)

 

5- Kafiye ve rediflerin tespitinde Türkçe'deki yapım ve çekim eklerini iyi bilmek gereklidir.

 

6- Art arda gelen mısralar içinde birbirine benzeyen seslerin sık ve ahenk sağlayacak güzellikte kullanılmasına aliterasyon denir.

Ak sütünü emdiğim kadınım ana

Ak pürçekli, izzetli canım ana

Akarsularına kargımağı

Mısralarındaki ak sesinin tekrarı ile aliterasyon yapılmıştır.

 

7- Kafiyede aranan nitelik sesin benzemesidir. Yazılışı başka başka olan kelimeler, aynı sesi verdikleri takdirde kafiyeli olabilirler.

Birdenbire sıyrıldı gözümden çözülen bağ

Bir hâtıranın dağdaki yâdıydı bu membâ

beytinde “bağ” ve “membâ” kelimelerini telaffuz ettiğimiz zaman bağ kelimesindeki ğ sesi zayıftır, membâ kelimesini telaffuz ederken bağ kelimesinin sonundaki ğ sesine yakın bir ses çıkar. Bu çeşit kafiyeler ses bakımdan yarım kafiyeden daha hafif bir benzeyiştir.

 

8- Nesir cümlelerinde tekrar edilen seslere seci denir. Özellikle Divan nesrinde bulunur.

Gözlerin nuru, gönüllerin süruru; başımızın tacı, dil ehlinin miracı... gibi

 

9- Ayrıca uzun bir sesli (â, û, î) ile oluşan kafiyeler de uzun sesliler iki ses değerinde kabul edildiği için tam kafiye sayılır.

İstiklâl Marşı'nın fedâ, şühedâ, Hüdâ ve cüdâ kelimeleriyle biten dörtlüğünün kafiye şeması aaaa olduğu için kafiye -edâ ve -üdâ seslerinde değil -dâ sesindedir. Şemada aynı harf ile gösterilen kelimeler arasındaki ortak ses kafiye kabul edilir.

 

10 - Rûhumun senden İlâhî, şudur ancak emeli

       Değmesin mabedimin göğsüne nâ-mahrem eli

       Bu ezanlar -ki şehadetleri dinin temeli-

       Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli

Mısralarında "emeli" kelimesi diğer mısralarda da aynen geçtiği için tunç kafiye sayılır. Tunç kafiyeleri zengin kafiye saymak yaygın bir görüştür. Birinci, ikinci ve üçüncü mısralardaki -i sesi redif değildir; çünkü dördüncü mısradaki “i” sesi iyelik -i'si değildir. Kafiye sadece üç mısrada olsa idi o zaman bu ek redif olurdu.

 

 

 

 

 

 

UYAK(KAFİYE):Dize sonlarındaki ses benzerliklerine denir.

 

1-Yarım Uyak: Dize sonlarındaki tek ses benzerliğine denir.

Örnek: Yarın sen de gel

             Bir gün bizde kal

 

2-Tam Uyak: Dize sonlarındaki çift ses benzerliğine denir.

 Örnek: Siyah dağınık bir bulut

             Birden değişti ve yakut          

 

3-Zengin Kafiye: Dize sonlarındaki üç ve daha fazla ses benzerliğine denir.

 

Örnek: Ne güzel söylemiş şair 

            Geçen günlere dair 

 

4-Tunç Kafiye: Bir dizenin son sözcüğünün diğer dizedeki sözcüğünün içinde yer almasına denir.

 

Örnek: Bastığım yerleri toprak diyerek geçme tanı

           Verme dünyaları aslanda bu cennet vatanı

 

 

5-Cinaslı Kafiye: Bir dizenin sonundaki kelime diğer dizenin sonundaki kelimenin içinde tam olarak yer alırsa buna CİNASLI KAFİYE denir 

 

Örnek: Terziye kumaş geldi

            Düşündü ki ne kese

            Ölçtü biçti

            Ne cep olur nekese

 

                             UYAK ÖRGÜSÜ

 

A)DÜZ KAFİYE: Bir dörtlükte ya da beyitte bütün mısraların birbiriyle kafiyeli olmasıdır.

………………a            . .

………………a

 

……………………  a

……………………  a

……………………   a

……………………   a

 

Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen alsancak

Sönmeden yurdumun üstünde en son ocak

O benim milletimin yıldızıdır parlayacak 

O benimdir benim milletimindir ancak

 

B)ÇAPRAZ KAFİYE: Bir dörtlükte 1. ile 3, 2. ile 4. mısraların kafiyeli olmasına denir.

 

A                             göreceksin

B                            derinde

C                            aksın

D                            yerinde

 

 

C)SARMA KAFİYE: Bir dörtlükte 1. ile 4. ve 2. ile 3. mısranın kafiyeli olmasıdır.

 

A                        ……… ağzımı            

B                         …….... elime 

C                          ………kelime

D                           ……..nabzımı


Comments   

 
+1 #2 Urfalıasdasdd 2013-03-21 07:44
güzel açıklamış ta ben 6.sınıfa gidiyorum hoca sınavda bunu sorucak ben hangisi bana lazım tam bilmiyorum ki
:-|
Quote
 
 
-2 #1 urfa genciid 2012-11-14 17:16
8) güzel açıklamış...
Quote
 

Add comment


Security code
Refresh

   
   
Custom Search
   

Tüm hakları saklıdır. Site Adı Açıkca  belirtilerek , ve yazıya link verilerek  alıntı yapılabilir. Yazının izinsiz yada link verilmeksizin kopyalanması durumunda hukuki işlem yapılacaktır. Detaylı Bilgi için Kullanım ve Gizlilik Sözleşmesine Bakınız.Telif Hakkı olan mataryel bildirliği an yayından kaldırılacaktır.

                                     Copyright © 2012 calisma-kitabi.com

 

 

© calisma-kitabi.com