7. Sınıf Fiiller

Tuğba Bölen tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 7. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı

Kullanıcı Oyu: 3 / 5

Yıldız etkinYıldız etkinYıldız etkinYıldız etkin değilYıldız etkin değil
 

FİİL (EYLEM)

 

*İş, oluş, hareket, kılış, durum bildiren kelimelerdir.

Gel, Otur, Kalk, Çık, Uyu, Döv

 

Not: Olumsuzluk eklerini alabilirler.

Gelme, Oturma, Kalkma, Çıkma, Uyuma, Dövme

 

Not: Daha önce de ifade ettiğimiz gibi, bir sözcüğün fiil olduğunu anlamak için, sözcüğün yalın haline “-mek,-mak” eklerini getirebiliriz. Gelebiliyorsa fiildir.

 

Not: Fiiller kip ve kişi eklerini alabildikleri gibi, hiç ek almadan da kip ve kişi bildirebilirler.

Gel-di-m. (“-di” Görülen geçmiş zaman eki. “-m” 1. tekil şahıs eki)

Gel. (Ek yoktur. Bu nedenle Emir kipi. 2. tekil şahsı bildirmektedir.)

 

Not: Fiil, tek başına bir cümle özelliği gösterebilir.

Kapat. (Bu bir kurallı cümledir.)

 

Not: Fiiller, anlam özelliklerine göre üçe ayrılır:

1)Kılış Fiilleri: 

Bu tür fiiller, bir nesne ile gerçekleşir.

Yaz, Oku, Çiz, Diz, İç, Sil

 

2)Durum Fiilleri:

Bu tür fiiller, bir nesne ile gerçekleşmez.

Uyu, Ağla, Gül, Dur, Eğlen

 

3)Oluş Fiilleri: 

Varlığın zaman içindeki değişimini bildiren fiillerdir.

Büyü (mek), Morar (mak), Çirkinleş (mek), Yeşer (mek), Piş (mek), Paslan (mak) 

 

Not: Fiillerin çekimi kip ve kişi ekleri yardımıyla yapılır. 

 

 

 

KİP EKLERİ

*Fiillere zaman yada dilek anlamı katan eklerdir.

 

A)HABER (BİLDİRME) KİPLERİ:

*Fiilin zamanını bildiren kip ekleridir.

 

1- Görülen Geçmiş Zaman: (-di, -dı, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü)

*Bu ek, geçmişte yapılan bir işin, kişi tarafından görüldüğünü, bilindiğini ifade eder.

Kaç-tı-m , kaç-tı-n , kaç-tı

Kaç-tı-k , Kaç-tı-nız , Kaç-tı-lar

 

2- Öğrenilen (Duyulan) Geçmiş Zaman: (-mış, -miş, -muş, -müş)

*Bu ek, geçmişte yapılan bir işin, başkasından duyulduğunu ifade eder.

Yaz-mış-ım , yaz-mış-sın , Yaz-mış

Yaz-mış-ız , yaz-mış-sınız , yaz-mış-lar

 

3- Şimdiki Zaman: (-yor, -mekte, -makta)

*Bu ekler fiilin şu anda yapıldığını ifade eder.

Geziyor, boyuyor, gelmekte, yağmakta

 

4- Gelecek Zaman: (-ecek, -acak)

*Bu ek fiilin gelecekte yapılacağını ifade eder.

Yatacak, Çıkacak, Sevecek

 

5- Geniş Zaman: (-r, -er, -ır)

*Bu ek fiilin her zaman yapıldığını yada yapılacağını ifade eder.

Kırar, Erir, Gözler, Görür

 

Not: Geniş zamanın olumsuzu “-mez, -maz” ekleriyle yapılabilir.

Burada diğerlerinden farklı olarak geniş zaman ekinin düştüğü görülür.

Gördü / Gömedi

Görür / Görmez

 

 

B) DİLEK (İSTEME) KİPLERİ:

*Fiilin zamanını bildirmeyen kip ekleridir. İsteme, şart, gereklilik veya emir anlamları içerirler.

 

1- İstek Kipi: (-e, -a)

*İsteme anlamı katar.

Çıkayım, Yiyesin, Kıralım

Not: En sık kullanımı “-eyim, -ayım, -elim, -alım” dır.

 

2- Şart (Koşul) Kipi: (-se, -sa)

*Şart anlamı katar.

Koşsak, Sevsen, Yaşasam

 

3- Gereklilik Kipi: (-meli, -malı)

*Gerekme ve ihtimal anlamı katar.

Düşünmeliyiz, Yürümelisiniz, Olmalı

 

4- Emir Kipi: (Sabit eki yok)

*Emretme anlamı katar.

*Emir kipinde fiil, şahıslara göre ek alır.

* 1. Tekil ve 1. Çoğul kişilerin emir çekimi yoktur.

 

1. T: -............................1. Ç: -

2. T: Gel..........................2. Ç: Gel-in

3. T: Gel-sin.....................3. Ç: Gel-sinler

 

 

 

BASİT ZAMANLI FİİLLER: (Basit Çekimli Fiiller)

*Tek bir kip eki alan fiillerdir.

Fiil + Kip Eki + Şahıs Eki

 

Sür+dü+m Görülen Geçmiş Zaman

Bak+mış+sın Öğrenilen Geçmiş Zaman

 

 

BİLEŞİK ZAMANLI FİİLLER: (Bileşik Çekimli Fiiller)

*Birden fazla kip eki alan fiillerdir.

Fiil + 1. Kip Eki + 2. Kip Eki (-di, -miş, -se) + Şahıs Eki

 

Not: 2. Kip eki aslında ek-fiildir. Ve bu ekler sabittir.

Git+miş+ti+n

Gid+ecek+miş+iz

Git+miş+se+niz

 

 

Bileşik zamanlı Fiiller Üçe Ayrılır:

 

1- Hikaye Bileşik Zaman: (-di)

Fiil+Kip eki+(-di)+Şahıs eki

Baksaydık, Okumalıydın, Oturacaktım

 

2- Rivayet Bileşik Zaman: (-miş)

Fiil+Kip eki+(-miş)+Şahıs eki

Arıyormuş, Çıkaymışsın, Silecekmişiz

 

3- Şart Bileşik Zaman: (-se)

Fiil+Kip Eki+(-se)+Şahıs Eki

Gelmişseniz, Yatmalıysan, Boyadıysak

 

Not: Emir kipinin bileşik zamanı yoktur.

 

Not: Katmerli bileşik zaman:

Gel+iyor+du+y+sa+m

Yap+acak+mış+sa

 

 

FİİLERDE ANLAM-ZAMAN KAYMASI:

*Kip eklerinin görevi dışında, başka bir kip ekinin yerine kullanılmasıyla oluşur.

*Bileşik zamanlı fiillerde anlam-zaman kayması olmaz.

*Dua ve dileklerde genelde görülür.

 

Yarın maça gidiyor muyuz? (aslında “gidecek miyiz?” olmalı… )

Bu yıl ÖSS haziran ayında yapılıyor. ( “yapılacak.” )

Akşamları erken yatıyorum. ( “yatarım.” )

Küçük yaştayken futbol oynamaya başlıyor. ( “başlamış.” )

Hoca bir gün ağaca çıkar. ( “çıkmış.” )

Her şey gönlünüzce olsun. ( “ola.” )

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile